A Luis Felipe Fern?ndez Garc?a,
director del Centro Educativo Aurelio Men?ndez
de Santo Antol?n (Ibias)

Inda que sabemos que che gusta que te traten de vostede como de-mostra el feito de que (seg�n “vox populi”) impuxiche ese trate-mento al personal non docente del Centro Educativo que, tan aproveitadamente praos tous intereses, dirixes, perm�tenos que, polo menos neste escrito, te�amos el atrevemento de usar un trato m�is informal e incluso distendido pra dirixirmos a ti.

Pero inda cometeremos outra imprudencia, e pra que vexas hasta que punto chega a nosa ousad�a imos dirixirnos a ti na nosa lingua, que g�steche ou non, � a t�a, a dos traballadores dese Centro Educativo e a da meirande parte dos tous alumnos. Porque, querido Luis Felipe, en Iramola (Castropol) e en Ibias f�lase a mesma lingua, el galego, aunque se�a tan rexeitada e odiada por ti que mesmamente chegache, (outra vez seg�n “vox populi”), a prohibirlles aos referidos "subordinados" que se dirixiran a ti en galego.

Temos entendido que levado por esa ansia de protagonismo que te caracteriza, imbuido dese esp�ritu arrogante, prepotente e soberbio del que fais gala, xa fai tempo que quer�as salir nas p�xinas de A Freita e que t�as ganas de que che adic�semos unhas li�as al tou “importante” labor � fronte del Centro Educativo “Aurelio Men�ndez”; pois mira por onde, agora e sen sabelo, xa diche satisfacci�n a unha das t�as vanidades se ben � verdade de que despois de aparecer nos principales medios de comunicaci�n rexionales, incluida a televisi�n, facelo nestas modestas p�xinas de A Freita pode que non satisfaga del todo a t�a soberbia.

Mais � certo que el tou � un labor mui polifac�tico. �mulo de Berlusconi, mesmamente desembarcas nos medios de comunicaci�n e inaguras primeiro unha radio local e despois unha televisi�n (as d�as emisoras cun acertad�simo nome: �El Connio�, adoptando unha p�cticamente imposible castelanizaci�n do top�nimo aut�ctono, tant�simas veces documentado, �Cou�o�.), tamen local, polo canal intenacional de TVE, que organizas eventos fubol�sticos unha vez al ano, retrasmitidos pola t�a televisi�n, inda que m�is modestos que os que organiza el Mil�n.

Non obstante, supo�emos que te preguntar�s el motivo deste escrito e cuales son as razois ou as causas que provocan estas li�as. Pois ben A Freita como �rgano de difusi�n da M.D.G.A. considera que no n�mero 39 del peri�dico del C.E. “Aurelio Men�ndez”, "EI Connio" que corresponde a marzo de 1994, na secci�n “Temas de la Regi�n”, aparece un artigo titulado "EI Bable" m�is digno de ser incluido na secci�n "Disparates" coa que pecha a edici�n esa revista.

unha Iinguaxe embol�smica, carente de rigor, seriedade e obxetividade, tr�tase de definir el bable como a �nica l�ngua falada no Principado xunto coel castel�n, omitindo intencionadamente toda referencia � outra lingua aut�ctona de Asturias: el galego, que, parad�xicamente, � falado en Ibias m�is en Castropol de onde es tu. Pra acabar de rematala present�senos un texto en "ibiense" plagado de castelanismos e de vulgarismos. �Que � el "ibiense"?, �unha variante dos bables?, �un idioma novo?, �que filiaci�n ling��stica ten?. Ademais del “ibiense maren-tense”, del “ibiense coutense” e del “ibiense tormalense” �contas m�is variantes investig�che tu, insigne ling��sta?

Esta mostra de ignorancia � inxustificable, solo explicable dende a mala fe, a mezquindade e a mala intenci�n. Aiqu� non serve meterlle a culpa aos nenos, que pra ti sempre son os responsables del que se escribe nesa revista. Porque supo�emos que pr� elaboraci�n das distintas secciois, onde hai mui pouca creatividade, ter�n que manexar bibliograf�a. E tu �s el �nico culpable desta “aberraci�n informativa” xa que como mestre e como director e supervisor da revista non podes permitir que se deforme intencionadamente a informaci�n, e menos neste caso por ir esencialmente dirixida aos tous alumnos.

Pois si Luis Felipe, tu �s simplemente un opresor, unha persoa afastada dos feitos honrados que faltas � verdade, censur�ndo- lles a informaci�n aos nenos e priv�ndolos dunha parte da realidade coel fin de desprestixar a nosa lingua.

Muito antes de que tu foras mestre houbo outros que non tive-ron medo a dicir a verdade. Desde que al� polo 1887 el fil�logo sueco Ake W: Son Munthe marcara a fronteira entre el bable de Cangas e el galego de Ibias, hasta a recent�sima tese de Xoan Babarro, e pasando por F. Kr�ger, D�maso Alonso, Rodr�guez Castellano, Men�ndez Garc�a, Joseph A. Fern�ndez, e un longo etc�tera, a filiaci�n ling��stica dentro del corpus del galego del extremo occidental de Asturias e en concreto del concello de Ibias, quedou ben �s claras. Pero coa diferencia de que estos investigadores traballaron (e alg�n inda segue a traballar) cun rigor cient�fico e cunha integridad manifesta, virtudes estas totalmente desco�ecidas pra ti.

Pero todo esto son miudezas que, pra ti, nin van nin vein. Tras os inicios como censor en tribunales coel resto dos poderes f�cticos locales (ag� a Igresia), quizais, na t�a nova faceta berlusconiana, daraste conta que non falta se non un ano pr�s elecciois municipales.

Artigo aparecido no n�mero 6 de A FREITA correspondente a xu�o de 1994.
Oito anos m�is tarde cheo de actualidade.
Quen te�a ollos que vexa.

Preg�ntovos, �condo acordades po�er a ”cooficialidade” do castel�n e do galego nos vosos concellos? �non soupesteis polo peri�dico, que outros alcaides do este e do centro de Asturias, po�eron a “cooficialidade” do asturi�n (bable) e do castel�n nos sous municipios?. Ent�n non entendo ben, que nos dezaoito municipios da zona, que vimos falando Navia-Eo, non houbese nin un solo alcaide, que propo�ese a “cooficialidade” pra aprobar en alg�n pleno do concello. Eu preg�ntome �c�mo os pais dos nenos van pedir a ense�anza do galego e o galego nas escolas, se as primeiras autoridades dos poblos venlo con malos ollos. � desde lougo imposible.

Non sei porque suceden estas cousas. Supo�o que non ser� por a vergonza, que sent�amos nos tempos da dictadura, se en Oviedo se nos escapaba �a palabra galega al falar, po��amonos rubios al ver como se r�an de nos. �Manda chover! escramo, que non houbese ning�n alcalde que levase ao pleno o que ve�o repitindo. Parece que fose un pecado ou �a brasfemia.

Esta carta � pra animar aos alcaides, a que perdades a vergonza, se � que a tedes, e propo�ades a “cooficialidade” non plenos dos axuntamentos. �� alg�n delito que se fale nos axuntamentos como nos ense�aron as nosas mais de pequenos? Eu penso que non � delito nin falta alg�a. Parece como se fora falar algo pohibido, ou malas cousas, ou como ve�o repitindo, tiv�rades medo a que se riran de vosoutros como fian nos tempos da dictadura.

� verdade que antias pens�bamos que a nosa fala era propia de persoas incultas, e pensando dese xeito, os que viven en Castela son todas persoas cultas pois fala o castel�n en bon tono.

Todos estos comprexos vein ao meu xuicio pola ignorancia de moita xente que trendo prexuicios do pasado non poden espulgueiralos, xa que son de tempos inda moi achegados. Toda a xente da zona, e polo que se ve as autoridades e ediles, tan moi certos no fondo da s�a concencia, que a fala que usamos nas nosas casa � de persoas incultas. Esa raz�n profunda sux�talos tanto que non poden ceibarse dela.

Hai persoas cabezudas, que calan condo un fala e non che dicen que non, tan de acordo, per� pensan que o idioma do pais correcto � o castel�n e que aos que propo�en outra cousa hai que ouguilos per� non ferlles ning�n caso.

Os alcaides foron ense�ados de nenos nas escolas a non falaren en galego, pois por �a palabra en galego pod�an recibir do mestre un cachete ou condo menos un coscorr�n. Agora, xa vellos, os nosos ediles non queren dar o brazo a torcer, reco�ecendo, que recibiron �a ense�anza baseada na imposici�n e que a liberdade era un delito.

Pod�a falarse moito m�is do que acabo de decir pois a historia, non solo a do noso pa�s, ta chea de feitos pola imposici�n da forza. Os romanos chamaban b�rbaros aos que non falaba o lat�n, que impo�eron por forza das conquistas no sou imperio. As razois non poden seren m�is simples, � decir, o que vale e o que � bon � o noso e sempre � mellor que o dos demais. No medievo na corte de Le�n os nobres r�anse da “fabla” do Conde de Castela e do sou s�quito, que chegaban de visita, “fabla” que lles parec�a inadecuada. M�is tarde a supremac�a de Castela fexo que o castel�n fose �a lingua m�is correcta que as outra falas peninsulares e imp�xose non solo en Espa�a se non tam�n en Am�rica. En concrusi�n, que a forza � o noso o o meu, sempre foi moi superior ao do vec�n. �Poden seguir estas ideas tan cimpres no futuro d�a sociedade libre e democr�tica? Esperamos que as sociedades evolucionen e respeten m�is as opiniois e a maneira de fer de todos e non solo a dos fortes.

A Constituci�n Espa�ola establece no sou artigo 3:
1. El castellano es la lengua espa�ola oficial del Estado. Todos los espa�oles tienen el deber de conocerla y el derecho a usarla.

2. Las otras lenguas espa�olas ser�n tambi�n oficiales en las respectivas Comunidades Aut�nomas de acuerdo con sus Estatutos.

3. La riqueza de las distintas modalidades ling��sticas de Espa�a es un patrimonio que ser� objeto de especial respeto y protecci�n.

A d�a de hoxe e unha vez desenrolados os diferentes Estatutos de Autonom�a da totalidad das Comunidades Aut�nomas que constit�en o Estado Espa�ol son seis as Comunidades que ampar�ndose no citado artigo 3 da Constituci�n Espa�ola declaran nos sous estatutos a oficialidad (cooficialidad) da s�as linguas aut�ctonas:

Sen entrar en matices ni disquisiciois filol�xicas Baleares reco�ece o catal�n coas s�as modalidades ling��sticas insulares; Valencia tam�n o catal�n (inda que coa denominaci�n un tanto ambigua de “valenciano”) nas terras de predominio valenciano-falante; Catalu�a ao catal�n e ao aran�s declarando a esta �ltima como lingua propia do Vall d�Ar�n co�ecido vale pirenaico con us seis mil habitantes; Euskadi declara oficial ao euskera; Navarra igualmente ao euskera pro na s�a zona vasc�fona e finalmente Galicia declara lingua propia e oficial o galego.

Polo tanto e como � ben sabido o castel�n, o catal�n, o euskera e o galego son as linguas oficiais do Estado Espa�ol, o castel�n en todo o reino e as outras al� onde son reco�ecidas como linguas propias. Pro ocurre que as linguas non saben de fronteiras nin de necedades pol�ticas e na maior�a das veces “fainse extracomunitarias” rebasando xa desde o sou nacemento us l�mites administrativos estupidamente creados e notablemente m�is novos que elas. Non hai actualmente unha lingua que non se�a moito m�is vella que as fronteiras pol�tico-administrativas.

Por razois obvias, actualmente no Estado Espa�ol, conseguir o obxetivo do c�lebre aforismo de “unha lingua un pa�s” � practicamente imposible. Pra ben ou mellor dito pra mal as fronteiras estatais e auton�micas son inamovibles, nadie a excepci�n dos nacionalistas vascos as cuestionan formalmente (a pesar de que o Condado de Trevi�o segue a pertencer a Burgos) e os devaneos independentistas da maior�a dos partidos considerados secesionistas no son m�is que preceptos program�ticos sen aplicaci�n pr�ctica inda que certamente fermosos na s�a esencia e quizais v�lidos pra enardecer ao sou p�blico. Pro se a Constituci�n Espa�ola proclama “....la indisoluble unidad de la Naci�n espa�ola, patria com�n e indivisible de todos los espa�oles...”, tam�n proclama “...su igualdad ante la ley sin que pueda prevalecer discriminaci�n...”

Pro a reglamentaci�n ling��stica do Estado Espa�ol non remata co referente ao castel�n e �s linguas declaradas oficiais nos sous respectivos Estatutos de Autonom�a. O conflicto xurde con estr�pito nas comunidades aut�nomas con outras linguas propias non oficiais ou con linguas oficiais propias da devandita comunidad pro non reco�ecidas nos sous estatutos de autonom�a. Tal � o caso de Arag�n, Castilla-Le�n e de Asturias, estas son comunidades triling�es, as tres con idioma propio non oficial e con outro idioma propio, oficial nalgunha comunidad aut�noma lim�trofe pro non reco�ecido na s�a propia autonom�a.

O Estatuto de Autonom�a de Arag�n dice:

Art�culo 7.

Las lenguas y modalidades ling��sticas propias de Arag�n gozar�n de protecci�n. Se garantizar� su ense�anza y el derecho de los hablantes en la forma que establezca una Ley de Cortes de Arag�n para las zonas de utilizaci�n predominante de aqu�llas.

� obvio que a redacci�n deste artigo non reco�ece explicitamente ao aragon�s, lingua propia do norte de Arag�n e falado por unhas vinte e cinco mil persoas nin ao catal�n falado por unhas setenta mil persoas en toda a franxa oriental raiana con Catalu�a. Pro tam�n � certo que As Cortes de Arag�n promulgaron a Lei 3/1999, de 10 de marzo, do Patrimonio Cultural Aragon�s

na que no sou articulado manifestase:

Art�culo 4.--Lenguas minoritarias.

El aragon�s y el catal�n, lenguas minoritarias de Arag�n, en cuyo �mbito est�n comprendidas las diversas modalidades ling��sticas, son una riqueza cultural propia y ser�n especialmente protegidas por la Administraci�n.

Disposici�n Final

Segunda.- Lenguas de Arag�n.

Una ley de lenguas de Arag�n proporcionar� el marco jur�dico espec�fico para regular la cooficialidad del aragon�s y del catal�n, lenguas minoritarias de Arag�n, as� como la efectividad de los derechos de las respectivas comunidades ling��sticas, tanto en lo referente a la ense�anza de y en la lengua propia, como a la plena normalizaci�n del uso de estas dos lenguas en sus respectivos territorios.

Este mandato no sentido de elaborar unha Lei de Linguas de Arag�n ta a punto de ser realidad pois proximamente (se non xa ta feito) as Cortes de Arag�n aprobar�n a Lei de Linguas que ademais de protexer os dereitos ling��sticos dos falantes de catal�n e aragon�s declarar� oficiais estas d�as linguas.

A pesares de que hai unha discrepancia clara entre o Estatuto de Autonom�a de Arag�n e a Lei de Linguas non cabe dubida de que os aragoneses deron un gran paso no proceso de normalizaci�n das s�as linguas aut�ctonas.

En Asturias tam�n se da a circunstancia, por todos ben co�ecida e pra daqu�n non desexada, de que existen d�as linguas aut�ctonas: o asturiano (ou bable) e o galego.

O Estatuto de Autonom�a do Principado de Asturias dice:

Art�culo 4.

1. El bable gozar� de protecci�n. Se promover� su uso, su difusi�n en los medios de comunicaci�n y su ense�anza, respetando en todo caso la variantes locales y la voluntariedad de su aprendizaje”

2. Una Ley del Principado regular� la protecci�n, uso y promoci�n del bable.
Art�culo 10

1.- El Principado de Asturias tiene la competencia exclusiva en las materias que a continuaci�n se se�alan:

1.21. Fomento y protecci�n del bable en sus diversas variantes que, como modalidades ling��sticas, se utilizan en el Principado de Asturias.

Evidentemente no Estatuto de Autonom�a do Principado de Asturias hai un flagrante e voluntario esqueicemento do reco�ecemento do galego de Asturias como lingua propia dos asturianos que vivimos nos dazaoito concellos m�is occidentais do Principado. Na redacci�n do mencionado artigo 4 intencionadamente esqu�vase a menci�n ao galego falado en Asturias pola elemental raz�n de que o galego � unha lingua oficial do Estado Espa�ol e como tal se o Estatuto de Autonom�a do Principado de Asturias reco�ecera a s�a existencia no Principado constitucionalmente deber�a ser declarado cooficial xunto co castel�n en Asturias. Todos os nosos representantes parlamentarios desta lexislatura e das anteriores, os do Goberno Asturiano, os da Xunta do Principado, os do Senado e os do Congreso de Diputados co�ecen e son conscentes do triling�ismo de Asturias; durante estos �ltimos anos moitos delos realizaron declaraciois en diversos medios de comunicaci�n nas que reco�ec�an taxativamente a galeguidad ling��stica da Terra Navia-Eo, de alg�n delos obran no meu poder cartas persoais nas que admiten “la realidad ling��stica incuestionable del gallego de Asturias”, incluso un partido pol�tico en circular interna enviada � s�as agrupaciois do occidente aposta pola normalizaci�n e cooficialidad tanto do asturiano como do galego de Asturias. Pro todas esas declaraciois foron ou son feitas coxunturalmente e de cara � galer�a. Incluso o cinismo rozou o sublime condo na sesi�n plenaria n�mero 187 da VI Lexislatura do Congreso dos Diputados celebrada en Madrid o xoves 12 de novembro de 1998 con motivo do debate da Proposta de Reforma do Estatuto de Autonom�a do Principado de Asturias os parlamentarios asturianos do�a Mercedes Fern�ndez Gonz�lez, do Partido Popular, don Alvaro Cuesta Mart�nez do Partido Socialista Obreiro Espa�ol e don Mariano Santiso del Valle de Esquerda Unida votaron en contra dunha emenda do Bloque Nacionalista Galego apoiada polos outros partidos nacionalistas do Estado (P.N.V e C.I.U.) na que escuetamente postul�base o reco�ecemento do galego de Asturias reco�ecendo a competencia exclusiva do Principado e na mesma sesi�n votaron a favor de outra emenda tam�n do Bloque Nacionalista Galego na que se ped�a o reco�ecemento do galego dos Ancares, o Bierzo e de As Portelas no Estatuto de Autonom�a de Castela e Le�n (“Art�culo 4.1. Gozar�n de respeto y protecci�n la lengua gallega y las modalidades ling��sticas en los lugares en que habitualmente se utilicen”). Ou se�a no poblo leon�s de Balouta reco��cese oficialmente a lingua galega mentras que no vec�n poblo asturiano de Peliceira non. Incre�ble.

Sen embargo a Lei 1/98 de 23 de marzo de Uso e Protecci�n do Bable/Asturiano dice:

Art�culo 1.- Lengua tradicional

El bable/asturiano, como lengua tradicional de Asturias, gozar� de protecci�n. El Principado de Asturias promover� su uso, difusi�n y ense�anza.

Art�culo 2.- Gallego/asturiano

El r�gimen de protecci�n, respeto, tutela y desarrollo establecido en esta Ley para el bable/asturiano se extender�, mediante regulaci�n especial al gallego/asturiano en las zonas en que tiene car�cter de modalidad ling��stica propia.

Disposici�n adicional.

El gallego-asturiano tendr� un tratamiento similar al asturiano en lo que se refiere a protecci�n, respeto, ense�anza, uso y tutela en su �mbito territorial.

� vista destos textos � innegable a discrepancia existente entre o Estatuto de Autonom�a e a Lei de Uso e Protecci�n do Bable/Asturiano no que ao galego de Asturias se refire pois p�dese inferir que a Lei de Uso reco�ece no Principado a existencia do galego como lingua aparte do bable (inda que eufemisticamente a denomine galego/asturiano e galego-asturiano) mentras que o noso Estatuto de Autonom�a nega o sou reco�ecemento e polo tanto os dereitos socioling�isticos dos 50.000 galego-falantes da terra Navia-Eo.

Obviamente o Estatuto de Autonom�a do Principado ao non reco�ecer os dereitos ling��sticos dos asturianos do extremo occidental de Asturias tar�a incurrindo nunha flagrante inconstitucionalidad pois atenta contra o principio de igualdad emanado da Carta Magna Espa�ola.
Xuristas de reco�ecido prestixio profesional expres�ronse en diferentes ocasiois en termos moi asome�ados argumentando que pode ser inconstitucional o feito de que en Galicia unha lingua se�a oficial e pasado a Ponte dos Santos a poboaci�n que fala a mesma modalidad ling��stica non te�a garantidos os sous dereitos ling��sticos e � evidente que seg�n a Constituci�n esa poboaci�n que non pode exercer os sous dereitos ling��sticos ta en clara desventaxa e desigualdad ao non ter reco�ecida a cooficialidad da s�a lingua.

A Carta Magna otorga unhos dereitos que superan as fronteiras interauton�micas. Un lindeiro administrativo non pode provocar unha desigualdad entre a poboaci�n dun ou outro lado. Un habitante de Taramundi constitucionalmente debe de ter os mesmos dereitos e deberes que un habitante de A Pontenova. E sen embargo non � as�: Ese cidad�n de A Pontenova ten o dereito que lle otorga o sou Estatuto de Autonom�a de dirixirse � administraci�n na s�a propia lingua sen embargo o cidad�n de Taramundi que fala a mesma lingua que o de A Pontenova non pode exercer o mesmo dereito porque o sou Estatuto de Autonom�a non reco�ece a s�a modalidad ling��stica. A mesma lingua, o mesmo idioma � oficial nun lado da fronteira interauton�mica e no outro lado non. Os cidad�ns de �mbolos dous lados non tein os mesmos dereitos. Non existe a “igualdad constitucional”. Hai desigualdad. Hai pois, inconstitucionalidad.

Culturalmente a non oficialidad do galego de Asturias pode dar lugar a medio prazo � s�a paulatina desaparici�n. Desde sempre os habitantes de A Nosa Terra pra ser entendidos nas Asturias ao leste do r�o Navia temos que cambiar de rexistro ling��stico, forzosamente temos que relegar o noso galego e falar en castel�n; este feito de transculturizaci�n ling��stica que incluso e con moi boa voluntad se poder�a considerar l�xico e consecuente (excepto nas relaciones cos organismos administrativos asturianos) se t� producindo con intensidad crecente na Asturias de fala galega. Desde que Asturias se constitu�u en Comunidad Aut�noma a te�rica descentralizaci�n dos servicios p�blicos deu lugar, en todo o Principado e polo tanto tam�n no occidente, � gradual aparici�n de delegaciois de organismos auton�micos e incluso de alg�n estatal (Hacienda, Insalud). Este feito, en principio administrativamente beneficioso pra a poboaci�n, � � postre unha agresi�n directa � nosa lingua aut�ctona. inda que hai notables excepciois que faien o imposible por integrarse ling�isticamente, moitos dos empregados ou funcionarios que ocupan os postos de cara ao p�blico nestos centros son s�lo castel�n-falantes cun desco�ecmento total do galego asturiano o que nos obriga a dirixirnos a elos en castel�n, os impresos t�n todos en castel�n, os edictos, os comunicados, as informaciois xerais � poboaci�n, todo en castel�n. E o sufrido cidad�n non ten m�is remedio que desenvolverse nunha lingua que non � a s�a propia e na que as veces c�stalle caro expresarse correctamente. Onde a lingua propia � oficial os empregados dos organismos p�blicos, todos, absolutamente todos, desde o m�dico m�is renomeado do hospital ao m�is esqueicido do m�is rec�ndito n�cleo rural, desde o sumo director hasta o �ltimo conserxe de calquera delegaci�n, desde o presidente do goberno aut�nomo hasta o m�is novo empregado da s�a administraci�n tein por lei a obriga de co�ecer a lingua aut�ctona. Pro en A Nosa Terra non. En A Nosa Terra son os cidad�ns, os 50.000 galego-falantes, os que tein que esforzarse e cambiar o soa normal xeito de expresarse pra que unha minor�a non nativa, espa�oleira nun gran porcentaxe, os entenda.

Ser�a necio non admitir que esta � unha das causas, quizais a m�is fundamental, do feito de que pouco a pouco o castel�n sustitue ao galego. E eso � o que ambicionan os pol�ticos que pariron o Estatuto de Autonom�a, todos elos espa�olistas recalcitrantes e polo tanto nulamente interesados no desenrolo dos dereitos ling��sticos.

En marzo de 1997 o senador e l�der do Partit per la Independencia, don Angel Colom, reclamou ao Defensor do Poblo don Fernando �lvarez de Miranda, que estudiara a posibilidad de presentar un recurso de inconstitucionalidad contra o, de aquela, rec�n reformado, Estatuto de Autonom�a de Arag�n por non contemplar a oficialidad do catal�n falado na franxa de Huesca lim�trofe con Catalu�a. Colom pediulle ao Defensor do Poblo que demandara que o Estatuto aragon�s “...cumpla el precepto constitucional de garantizar la oficialidad de todas las lenguas distintas del castellano en los territorios en que se hablen”. O Estatuto aragon�s e o do Principado de Asturias. La Constituci�n Espa�ola o ampara e antes ou despois o Tribunal Constitucional ser� o que diga a derradeira palabra.